Ga direct naar de inhoud

Elektrisch vermogen en stroom per ruimte berekenen

Berekent het gelijktijdige vermogen, de stroom, de automaat en de kabeldoorsnede per ruimte in een eenfasige installatie van 230 V.

Een slaapkamer in een rijwoning in Gent met een airconditioner van 1.500 W, een televisie van 200 W en twee laders van elk 60 W heeft samen 1.820 W aangesloten. Met een gelijktijdigheidsfactor van 0,8 bedraagt de gelijktijdige belasting 1.456 W, wat bij 230 V en een vermogensfactor van 0,9 overeenkomt met 7,0 A. Voor dat circuit ligt een automaat van 10 A voor de hand.

Bij de dimensionering van een circuit gaat het om het vermogen dat tegelijk loopt, niet om de optelsom van alle toestellen die op een stopcontact of lichtpunt zijn aangesloten. Niet alle toestellen werken tegelijk, en de gelijktijdigheidsfactor corrigeert voor dat verschil. De calculator gebruikt 0,8 als standaardwaarde voor een woning. Dat is een rekenaanname die men kan aanpassen aan het eigen gebruik.

De calculator berekent per ruimte het gelijktijdige vermogen, de stroom, een richtwaarde voor de automaat en de kabeldoorsnede. Hij is bedoeld om een bestaande of geplande installatie grof te toetsen. De definitieve keuze van beveiliging en kabel moet worden getoetst aan het Belgische reglement voor elektrische installaties.

Voegt men een computer van 300 W toe, dan stijgt de gelijktijdige belasting naar 1.696 W, of 8,2 A. Dat blijft binnen een automaat van 10 A, maar de marge wordt klein. Met een extra convector van 2.000 W in plaats daarvan komt de stroom op ongeveer 14,8 A, wat een automaat van 16 A vraagt en de kabel opnieuw doet controleren.

Het resultaat is dus een richtwaarde voor de planning en de controle van een bestaande installatie. Voor wijzigingen aan het verdeelbord, nieuwe circuits of een andere kabeldoorsnede is een bevoegde elektricien of installateur nodig.

Het resultaat wordt automatisch bijgewerkt.

Het type ruimte vult typische waarden automatisch in, pas ze aan waar nodig.

Som van de geïnstalleerde lampen. LED: 5-15 W per punt; halogeen: 35-50 W per punt.

Tv (~100 W), computer (~80 W), spelcomputer (~150 W), opladers, enz.

Airconditioner (~1.000-3.500 W), elektrische kachel (~1.000-2.000 W), handdoekradiator (~200-600 W).

Elektrisch fornuis (~6.000-7.000 W), oven (~2.000-3.500 W), wasmachine (~2.000 W).

Percentage van de apparatuur dat gelijktijdig in gebruik is. 80% is de gangbare waarde voor woningen.

Aanbevolen installatieautomaat

10 A

Minimale waarde voor een stroom van 7,3 A

Gelijktijdig vermogen

1.504 W

80% van 1.880 W geïnstalleerd

Totaal geïnstalleerd vermogen
1.880 W
Verlichting
80 W
Apparatuur / stopcontacten
300 W
Verwarming / airco
1.500 W
Overige apparatuur
0 W
Stroom in de groep
7,3 A
Minimale kabeldoorsnede
1,5 mm²

Maak van deze berekening een offerte voor je klant

We bouwen een hulpmiddel voor professionals. Hoor bij de eersten die het uitproberen.

Delen

Hoe het werkt

1

Selecteer het type ruimte. De typische waarden worden daarna automatisch ingevuld.

2

Vul het vermogen van de verlichting in, als optelsom van de geplande lampen.

3

Vul het vermogen in van de toestellen op de stopcontacten en van de verwarming of koeling.

Formule

I = (P_inst × fs) / (V × 0,9)
I — Stroom in het circuit (A)
P_inst — Totaal geïnstalleerd vermogen (W): verlichting, toestellen, verwarming en koeling samen
fs — Gelijktijdigheidsfactor (decimaal), meestal 0,80 voor een woning
V — Eenfasige voedingsspanning in België: 230 V
0,9 — Vermogensfactor (cos φ), een gangbare rekenwaarde voor huishoudelijke installaties

Hoe de berekening werkt

Hoe het elektrisch vermogen per ruimte wordt berekend

De dimensionering van een elektrisch circuit draait om drie grootheden: het geïnstalleerd vermogen, de gelijktijdigheidsfactor en de voedingsspanning. Een fout in één van die drie leidt tot twee tegengestelde problemen. Een circuit dat te krap is berekend, laat de automaat regelmatig afslaan tijdens normaal gebruik. Een circuit dat te ruim is berekend, laat stromen toe die boven wat de kabel kan dragen, met als gevolg oververhitting van de isolatie.

Volgens de Europese spanningsnorm EN 50160 is de nominale voedingsspanning van een eenfasig net 230 V bij een frequentie van 50 Hz. De vermogensfactor cos φ ligt voor gemengde huishoudelijke belastingen in de praktijk onder 1, omdat koelkasten, wasmachines en andere motoren reactief vermogen opnemen. De waarde 0,9 is een eenvoudige rekenwaarde die in deze calculator wordt gebruikt. Ze vervangt geen meting op de installatie.

De formule en de gelijktijdigheidsfactor

De stroom in een circuit volgt uit de wet van Ohm toegepast op het actieve vermogen: I = P / (V × cos φ). De variabele P is niet de optelsom van alle toestellen op papier, maar het vermogen dat op hetzelfde moment wordt opgenomen. De gelijktijdigheidsfactor fs drukt die verhouding uit.

Neem een ruimte met 2.000 W geïnstalleerd vermogen en een factor van 0,8. Het gelijktijdige vermogen is dan 1.600 W. De stroom wordt 1.600 / (230 × 0,9), wat ongeveer 7,7 A is. Die stroom bepaalt de automaat, niet het totaal van de typeplaatjes.

In deze calculator is 0,8 de standaardwaarde voor algemene woningcircuits. Het is een rekenaanname en geen wettelijk vastgelegd getal. Voor vaste toestellen die langdurig op volle capaciteit kunnen draaien, zoals een elektrische kookplaat, een boiler of een grote verwarming, kan men met 1,0 rekenen. Dan wordt het volledige geïnstalleerde vermogen als gelijktijdig beschouwd. De keuze van de factor hangt daarom af van het gebruik en is niet alleen een rekenstap.

Automaten en de kalibers in de handel

Beveiligingsautomaten worden geleverd in genormeerde kalibers, in de praktijk 6, 10, 16, 20, 25, 32, 40, 50 en 63 A. De juiste keuze is het eerstvolgende kaliber boven de berekende stroom. Een stroom van 9,5 A vraagt dus een automaat van 10 A. Een stroom van 17,3 A vraagt een automaat van 20 A.

De normering van miniatuurautomaten voor huishoudelijk gebruik valt onder de Europese norm EN 60898-1, die ook in België geldt. Die norm beschrijft ook de karakteristieken van de automaten. Type B reageert snel en is geschikt voor weerstandsbelastingen en verlichting. Type C tolereert de hogere aanloopstroom van motoren, zoals een airconditioner, een wasmachine of een koelkast. Een circuit met motoren zonder de juiste karakteristiek kan daardoor afslaan terwijl de continue stroom nog binnen het kaliber ligt.

Kabeldoorsnede en beveiliging samen bekijken

De kabel en de automaat zijn samen één beveiligingsbeslissing. Het principe uit de reeks IEC 60364 is dat de toelaatbare stroom van de kabel minstens gelijk moet zijn aan het kaliber van de automaat, en dat dit kaliber op zijn beurt minstens de ontwerpstroom moet dragen. Een automaat van 25 A op een kabel die voor minder is berekend, grijpt niet in voordat de kabel te warm wordt. De beveiliging werkt dan niet.

De toelaatbare stroom van een kabel hangt af van de doorsnede, het isolatiemateriaal, de wijze van leggen en de omgevingstemperatuur. Een getal per doorsnede is daarom een indicatie en geen vaste waarde. De calculator geeft een richtwaarde voor de kabeldoorsnede, maar de definitieve keuze moet worden getoetst aan het AREI, het Belgische algemene reglement op de elektrische installaties, te raadplegen via het federale wetgevingsportaal, en aan de werkelijke legging in de muur of de kabelgoot.

Veelgemaakte fouten in huishoudelijke installaties

Een airconditioner op een gewoon stopcontact is een van de meest voorkomende fouten. Een split-unit van 3.500 W neemt bij cos φ 0,9 al ongeveer 17 A op. Dat is een belasting die niet op een circuit van algemene stopcontacten thuishoort. Vaste toestellen met veel vermogen krijgen daarom een eigen circuit met een passende beveiliging.

Verlengkabels zijn bedoeld voor tijdelijk gebruik. Wie een verlengkabel met een kleine doorsnede permanent onder volle belasting gebruikt, laat de kabel gestaag opwarmen. De isolatie veroudert daardoor sneller. Het probleem komt niet meteen, maar het brandrisico neemt na verloop van tijd toe.

Bij motoren met een aanloopstroom houdt men er rekening mee dat de piek bij het starten een veelvoud van de nominale stroom kan zijn. Een automaat van type B kan daardoor afslaan terwijl de gemiddelde stroom binnen de grenzen blijft. Het gebruik van type C is in dat geval de gangbare oplossing.

Wanneer de calculator niet volstaat

De calculator is bedoeld voor eenfasige huishoudelijke circuits. Driefasige circuits, zware industriële motoren, installaties met een eigen transformator en speciale ruimten zoals badkamers met hoge beschermingsgraden vragen een ontwerp op maat. Ook wie een bestaand verdeelbord wil uitbreiden, heeft meer gegevens nodig dan deze schatting biedt.

Voor de regels van de installatie gelden het AREI en de Europese normen die daarin worden overgenomen. Het gewest kan aanvullende eisen stellen, bijvoorbeeld voor een keuring bij verkoop of bij bepaalde wijzigingen. Die regels verschillen per gewest, en het is daarom verstandig ze na te gaan bij de bevoegde instantie voordat werkzaamheden starten.

Hoe de uitkomst te lezen

De uitkomst van de calculator is een hulpmiddel bij de planning. Een gelijktijdig vermogen dat dicht tegen het kaliber van de automaat aanligt, laat weinig marge voor later toegevoegde toestellen. Dat is een reden om vooraf te plannen welke toestellen op welk circuit komen, zodat een latere uitbreiding niet in één keer het hele circuit overschrijdt. Een kleine marge is in de praktijk waardevol.

Wie de calculator gebruikt om een bestaande installatie te controleren, vergelijkt de uitkomst met de aangegeven automaat in het verdeelbord en met de doorsnede van de kabel. Komt de uitkomst boven het kaliber uit, dan is verdere controle nodig door een bevoegde elektricien. De calculator stelt zelf geen diagnose en vervangt geen meting.

Een praktische controle begint bij de verdeelkast zelf. Men noteert per circuit welke ruimte het voedt, welke automaat erop zit en welke kabel er vertrekt. Wie die gegevens naast de berekening legt, ziet snel waar een circuit al zwaar belast is en waar nog ruimte bestaat. Zo'n overzicht vormt ook de basis voor een gesprek met de installateur, want het toont welke toestellen op welk circuit zitten en waar een uitbreiding het meest zinvol is.

Veelgestelde vragen

Hoeveel vermogen kan een circuit met stopcontacten maximaal dragen?

Het kaliber van de automaat bepaalt de maximale stroom van het circuit, niet het stopcontact zelf. Bij een automaat van 16 A en 230 V komt dat bij een vermogensfactor van 0,9 neer op ongeveer 3.312 W (16 × 230 × 0,9). Een toestel van 6.000 W, zoals een elektrische kookplaat, hoort niet op een gewoon stopcontactcircuit. Het vraagt een eigen circuit met een passende beveiliging, dat door een bevoegde elektricien wordt ontworpen.

Welke automaat is nodig voor een slaapkamer met airconditioning?

Dat hangt af van het opgenomen vermogen van de split-unit, dat op het typeplaatje of in de technische fiche staat. Met een split-unit van 1.500 W, een televisie van 100 W en verlichting van 80 W komt de stroom bij een gelijktijdigheidsfactor van 0,8 op ongeveer 6,5 A, dus volstaat een automaat van 10 A. Komt er een convector van 2.000 W bij, dan stijgt de stroom naar ongeveer 14,2 A en is een automaat van 16 A nodig. De kabeldoorsnede moet dan opnieuw worden getoetst.

Wat is de gelijktijdigheidsfactor en hoe beïnvloedt die de berekening?

De gelijktijdigheidsfactor is het deel van de geïnstalleerde toestellen dat tegelijk draait. Bij 3.000 W geïnstalleerd en een factor van 0,8 gebruikt men dus 2.400 W op hetzelfde moment. Die factor verkleint de benodigde automaat en daardoor ook de vereiste kabeldoorsnede. In deze calculator is 0,8 de standaardwaarde voor een woning, een rekenaanname en geen wettelijk vastgelegd getal. Voor vaste toestellen die langdurig op volle capaciteit kunnen draaien, zoals een elektrische kookplaat of een boiler, kan men met een factor van 1,0 rekenen.

Welke kabeldoorsnede hoort bij een circuit met stopcontacten?

De kabel moet zijn gedimensioneerd voor de automaat die erop zit. De toelaatbare stroom van de kabel moet minstens gelijk zijn aan het kaliber van de automaat, zoals beschreven in de reeks IEC 60364. Een kabel met een kleinere doorsnede dan het kaliber vereist, vormt een risico, omdat de automaat dan niet tijdig ingrijpt. Welke doorsnede precies past, hangt af van de installatiemethode, de isolatie en de omgevingstemperatuur. De calculator geeft daarvoor een richtwaarde, die men met de geldende regels moet controleren.

Mag de eigenaar zelf wijzigingen aan het verdeelbord uitvoeren?

Wijzigingen aan het verdeelbord, nieuwe circuits en het vergroten van kabeldoorsneden horen bij een bevoegde elektricien of installateur. De technische eisen voor die werkzaamheden volgen uit het Belgische federale reglement voor elektrische installaties, zie de uitleg hierboven. Regionale regels kunnen daarnaast aanvullende verplichtingen bevatten, zoals een keuring van de installatie bij bepaalde wijzigingen of bij verkoop. Men vraagt bij de bevoegde instantie na welke regels in het eigen gewest gelden.

Bekijk alle calculators voor Verbouwing en Installaties →

Door RivoCalc · Gecontroleerd volgens onze redactionele methodologie · Bijgewerkt op 12 mei 2026

De uitkomsten zijn schattingen. De werkelijke belasting hangt af van de toestellen, het gebruik en de uitvoering van de installatie. De calculator vervangt geen ontwerp en geen keuring door een bevoegde elektricien of installateur.