Buis berekenen voor automatische beregening

Hoe de berekening werkt

Buis berekenen voor automatische beregening

Een automatisch beregeningssysteem verlaagt het waterverbruik, bespaart tijd en zorgt voor een gelijkmatige verdeling van het water over de tuin. Voordat men buis koopt, is een volledige berekening het verstandigst: het aantal zijleidingen, de lengte van de hoofdleiding en de marge voor verbindingen. Te weinig buis betekent een tweede bestelling en een extra rit naar de winkel. Te veel buis is materiaal dat blijft liggen.

Hoe de berekening werkt

De berekening begint bij de geometrie van de zone. De tuin kan worden voorgesteld als een rooster: de hoofdleiding loopt langs één zijde, over de breedte, en de zijleidingen steken daar loodrecht op uit en bestrijken de lengte.

Het aantal zijleidingen volgt uit de breedte gedeeld door de afstand tussen de leidingen. Dat getal wordt altijd naar boven afgerond, zodat de volledige breedte is gedekt. Bij een breedte van 6 m en een afstand van 40 cm (0,40 m) geeft dat 6 ÷ 0,40 = 15 zijleidingen. Elke zijleiding is 10 m lang, dus de totale lengte van de zijleidingen is 15 × 10 = 150 m.

De hoofdleiding is de breedte plus 2 m voor de aansluitingen op de kraan en de beregeningscomputer. In dit voorbeeld is dat 6 + 2 = 8 m. De som van zijleidingen en hoofdleiding is 158 m, voordat de marge wordt toegevoegd. Met een marge van 15% wordt dat 158 × 1,15 = 181,7 m, afgerond op 182 m.

De berekening volgt de formule in de legenda. Het aantal zijleidingen N is de breedte L gedeeld door de afstand E, naar boven afgerond. De totale lengte van de zijleidingen is N maal de lengte C van één leiding. Bij een rechthoekige zone is C gelijk aan de lengte van de te beregenen zone. De totale buislengte is de som van zijleidingen en hoofdleiding, vermenigvuldigd met één plus de marge D gedeeld door 100. De hoofdleiding wordt in de formule gerekend als de breedte plus 2 m, zoals hierboven beschreven.

Systemen en gangbare afstanden in Nederland

Druppelirrigatie is het zuinigst. De zijleidingen liggen op of net onder het oppervlak, met druppelaars die op vaste afstand langs de leiding zitten. Bij groenten en plantvakken met ondiepe wortels is de afstand tussen de zijleidingen klein; bij heesters en grotere planten is die afstand groter. Het materiaal, zoals PE-buis, verbindingsstukken en druppelaars, is verkrijgbaar bij tuincentra en bij gespecialiseerde beregeningsbedrijven. De exacte afstanden tussen de druppelaars en tussen de leidingen staan in de technische documentatie van de fabrikant van het gekozen systeem.

Microsproeiers verdelen het water over een ronde zone. Doordat die zone breder is dan bij druppelirrigatie, kunnen de leidingen verder uit elkaar liggen. Ze zijn geschikt voor heesters, hagen, bodembedekkers en plantenbakken waar natte bladeren geen probleem vormen. Ze gebruiken meer water dan druppelirrigatie, maar verdelen het beter op slecht doorlatende grond.

Sproeiers bestrijken een grotere oppervlakte per stuk en worden vooral voor gazon gebruikt. De afstand tussen de zijleidingen is daardoor veel groter. Dat levert veel minder buis per oppervlakte op, maar met een hoger debiet per circuit. Voor gazon is de pop-up sproeier de gangbare oplossing in tuinen.

Marge voor verbindingen en verlies

De standaardmarge in de calculator is 15%. Die dekt verbindingsstukken zoals T-stukken, bochten, eindstukken en drukregelaars, de aftakkingen naar de beregeningscomputer en het buisafval bij het op maat snijden. Bij tuinen met een onregelmatige vorm of veel afzonderlijke plantvakken is een ruimere marge verstandiger. In een rechthoekige, eenvoudige tuin kan een kleinere marge volstaan. Die keuze blijft een inschatting die afhangt van de vorm van de tuin.

De calculator maakt geen onderscheid tussen diameters. In de praktijk is het verstandig de lijst per diameter op te splitsen voordat men bestelt. De hoofdleiding is meestal 25 mm of 32 mm. Bij langere trajecten of lage druk kan een grotere diameter nodig zijn; de juiste maat volgt uit de technische documentatie van het systeem. De zijleidingen van druppelirrigatie zijn meestal van PE-buis van 16 mm.

Veelgemaakte fouten bij automatische beregening

De meest voorkomende fout is het aantal zones onderschatten. Een beregeningscomputer heeft een maximaal debiet per circuit. Als de waterleiding bijvoorbeeld 15 liter per minuut kan leveren en elke sproeier 3 liter per minuut verbruikt, kunnen niet meer dan vijf sproeiers op hetzelfde circuit. Buis dimensioneren zonder rekening te houden met de zones leidt tot te lage druk en ongelijkmatige beregening.

De tweede fout is verschillende typen emitters op hetzelfde circuit. Druppelirrigatie werkt bij een veel lagere druk en een laag debiet, terwijl sproeiers een hogere druk en een hoog debiet nodig hebben. Een gemengd circuit geeft daarom altijd een ongelijk verdeelde beregening.

De derde fout is het ontbreken van een filter en een drukregelaar bij druppelirrigatie. Het drinkwaternet levert vaak een hogere druk dan druppelaars verdragen, waardoor ze geleidelijk beschadigen. Een filter voorkomt verstopping door fijne deeltjes uit de leiding.

Wanneer een specialist inschakelen

Voor eenvoudige tuinen met één of twee zones is een beregeningsset goed uit te voeren door iemand met enige kluservaring. Bij grote tuinen, meerdere circuits, onttrekking van grondwater via een eigen put of boring, of koppeling met slimme huisautomatisering is een gespecialiseerd beregeningsbedrijf de betere keuze. Zo'n bedrijf levert vaak een ontwerp en garantie op de installatie, en voorkomt dure dimensioneringsfouten.

Wanneer deze calculator niet geschikt is

De calculator is bedoeld voor rechthoekige of ongeveer rechthoekige zones met een vlakke ondergrond. Bij een L-vormige tuin kan men de zone opdelen in twee rechthoeken, elk met een eigen hoofdleiding, en de uitkomsten optellen. Bij een flinke helling verschilt de druk over de lengte van de leiding, waardoor de zijleidingen korter moeten worden gehouden of het traject in meerdere zones moet worden verdeeld. Bij sproeiers met een zeer ruime straal, waarbij de zones elkaar overlappen, kan de schatting te hoog uitvallen, omdat niet elke leiding volledig nodig is. In al deze gevallen dient het resultaat als eerste inschatting en wordt het ontwerp door een specialist of aan de hand van de technische documentatie van de fabrikant afgerond.

Invoer en randgevallen

De berekening deelt de breedte door de afstand tussen de leidingen. De afstand moet dus groter zijn dan nul. Een afstand van nul maakt de deling onmogelijk, en negatieve afmetingen hebben geen betekenis voor een tuin. Voer daarom alleen positieve getallen in. Als de breedte kleiner is dan de afstand tussen de leidingen, levert de afronding naar boven precies één zijleiding op. Hoe kleiner de afstand, hoe meer zijleidingen en hoe meer buis er nodig zijn. Halveert men de afstand bij een gelijke breedte, dan komt het aantal zijleidingen ongeveer op het dubbele uit.

Beperkingen van deze calculator

De uitkomst is een geometrische schatting. Hellingen, hoogteverschillen, obstakels, de indeling van de beplanting en de locatie van de aansluitingen zijn niet meegenomen. Voor een definitief ontwerp is de technische documentatie van de fabrikant leidend, en voor de hoofdleiding de werkelijke druk op het aansluitpunt.

Aannames van het rekenmodel

Het rekenmodel is bewust eenvoudig gehouden. Het gaat uit van een rechthoekige zone, zijleidingen die evenwijdig lopen en een hoofdleiding langs één zijde. Het geeft een bruikbare startwaarde voor de bestelling, maar vervangt geen hydraulische berekening voor grote of complexe installaties.