Dakgoot en regenpijp berekenen: meters en stuks

Hoe de berekening werkt

Dakgoot en regenpijp: berekening, materialen en montage in Nederland

De dakgoot is een van de onderdelen waar men pas aan denkt als het misgaat. Wanneer de afvoer van het dak onvoldoende capaciteit heeft, loopt het water over, stroomt het langs de gevel naar beneden en veroorzaakt het vochtschade in het metselwerk, houtrot aan kozijnen en houten gevelbekleding, en uitspoeling van het zand rond de fundering. In Nederland regent het in de herfst en winter veel, en hevige buien kunnen ook in de zomer voorkomen. Een goed gedimensioneerd systeem van dakgoten en regenpijpen is daarom een basisvoorziening van elke woning.

Hoe de benodigde dakgoot wordt berekend

Het uitgangspunt is de totale lengte van de dakrand die water naar een goot afvoert. Bij een vrijstaande woning met een zadeldak zijn dat meestal twee lange zijden, de voorkant en de achterkant, terwijl de topgevels vaak door een dakrandafwerking worden afgesloten. Bij een walmdak loopt de dakrand om alle vier de zijden, en is de totale lengte dus groter. De werkwijze verloopt in drie stappen:

1. Meet elk stuk dakrand dat een goot krijgt, in strekkende meters.
2. Tel alle stukken op tot de brute lengte van de dakgoot.
3. Voeg de afvalmarge toe. Een marge van 10% geldt voor een rechte goot. Bij veel hoeken van 90 graden wordt 15% aangehouden, omdat er extra hoekstukken nodig zijn en er meer materiaal verloren gaat bij het zagen op maat.

De uitkomst is de lengte die besteld moet worden. Dakgoten worden in stukken van 3 meter geleverd, dus die lengte wordt gedeeld door 3 en naar boven afgerond op hele stukken. Een bestelling van 44 meter levert daarom 15 stuks op, met een kleine reserve voor de verbindingen.

Samengevat rekent de calculator als volgt. De lengte te bestellen dakgoot is de brute lengte vermenigvuldigd met één plus de afvalmarge gedeeld door honderd. Het aantal stuks van 3 meter is die lengte gedeeld door 3, naar boven afgerond. Het aantal regenpijpen is de brute lengte gedeeld door 10, naar boven afgerond. De totale lengte regenpijp is het aantal regenpijpen vermenigvuldigd met de hoogte van de dakrand boven het maaiveld, vermeerderd met een halve meter.

Waarom het aantal regenpijpen op 10 meter wordt gesteld

De regel van één regenpijp per 10 meter dakgoot is een praktische vuistregel die in de bouwpraktijk veel wordt gebruikt en die in deze calculator als uitgangspunt dient. Het is geen wettelijke norm. De werkelijke afvoercapaciteit hangt af van de oppervlakte van het dakvlak dat op de goot afwatert, de hellingshoek van het dak, de regenintensiteit op de locatie en de vorm van de goot en de regenpijp. Voor een formele dimensionering beschrijft de Europese norm NEN-EN 12056-3 de rekenmethode voor dakafvoer. Die methode is leidend wanneer de gemeente of de opdrachtgever een onderbouwing vraagt.

Een calculator die op lengte rekent, geeft daarom een indicatie. Bij grote dakvlakken, bij steile daken waar het water snel naar de goot stroomt, en bij daken met een inwendige goot of een vlak gedeelte wordt het aantal regenpijpen met de norm gecontroleerd, niet met de vuistregel.

De lengte van de regenpijp

De lengte van de regenpijp volgt uit de hoogte van de dakrand boven het maaiveld. Per regenpijp wordt een halve meter opgeteld voor de horizontale aansluiting onder de goot, de bocht naar de gevel en de aansluiting op het hemelwaterriool of op de put aan de voet van de gevel. Die halve meter is een praktische marge, geen norm, en de calculator gebruikt haar als vaste waarde. Bij een gevel met een uitstekende plint of een balkon kan de werkelijke bocht langer uitvallen, en dan moet de lengte handmatig worden aangepast.

Bij een uitbouw met een lager dak heeft de regenpijp een eigen, kortere hoogte. Die wordt dan apart berekend en niet samen met de regenpijpen van het hoofddak.

Materialen die in Nederland gangbaar zijn

Dakgoten en regenpijpen worden in Nederland vooral van kunststof, zink of aluminium gemaakt. Kunststof, meestal PVC, is de meest gekozen variant. Het materiaal is licht, betaalbaar, eenvoudig te verwerken en vereist geen speciaal gereedschap. Zink is duurzamer, heeft een traditionele uitstraling en past goed bij oudere woningen. Aluminium met een poedercoating is een tussenvorm: het is lichter dan zink en er is een ruime keuze aan kleuren.

Aan de kust speelt zout een grote rol. Onbehandeld aluminium en dunne kunststof kunnen dan sneller aantasten, en daar is zink of een kunststof met een dikkere wand de verstandiger keuze. Ook de omgeving speelt mee: bladeren en naalden van bomen verstoppen goten sneller dan in een open omgeving, en een goot met een beschermrooster is dan praktisch.

De vorm van de goot is de tweede keuze. Halfronde goten zijn het meest gebruikelijk bij woningen. Kokergoten, met een rechthoekig profiel, passen beter bij moderne gevels en bij platte dakranden. Bij een halfronde goot hoort meestal een ronde regenpijp, bij een kokergoot een rechthoekige. De regenpijp moet minstens even groot zijn als de goot, want anders wordt de afvoer het knelpunt van het systeem.

Veelgemaakte fouten bij de montage

Het grootste risico is een goot zonder helling. Zonder helling staat het water in de goot, groeien algen en mos, en raakt de goot overbelast bij een stevige bui. De fabrikant geeft de aanbevolen helling in de technische documentatie, en die moet worden aangehouden, net als de afstand tussen de beugels.

De tweede fout is een te klein aantal regenpijpen. Een lange goot die op één regenpijp afwatert, vormt een knelpunt. Dat leidt tot overloop bij elke zware bui, precies op het moment dat de goot het hardst nodig is.

De derde fout is het overslaan van afdichting. De verbindingen tussen de stukken worden met rubberen of kunststof afdichtingen gemaakt, maar bij de uiteinden, de hoeken en de aansluiting op de regenpijp is siliconenkit of een ander afdichtingsmiddel nodig. Daarnaast zet kunststof uit en krimpt het weer bij temperatuurwisselingen. Bij lange lopen worden daarom uitzetvoegen aangebracht, zoals de fabrikant voorschrijft. Zonder die voegen trekken verbindingen los of scheurt de goot.

De vierde fout is het vergeten van de hoeken. Een hoek van 90 graden vraagt extra stukken en extra overlap, en die zijn in de afvalmarge verwerkt. Wie de marge te krap rekent, staat aan het einde met te weinig materiaal voor de laatste meters.

Wanneer een specialist inschakelen

Een installateur of dakdekker is aan te raden bij een complexe dakvorm met meerdere dakkapellen, bij een woning met meer dan twee bouwlagen en wanneer de goten worden aangesloten op een ondergronds hemelwaterriool. Ook de aansluiting van een regenwaterput of -tank, die regenwater beschikbaar maakt voor de tuin of het doorspoelen van het toilet, is vakwerk.

Bij nieuwbouw is de hemelwaterafvoer onderdeel van het ontwerp en van de omgevingsvergunning. Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) stelt de algemene technische eisen aan bouwwerken en valt onder de Omgevingswet. Daarnaast gelden vaak gemeentelijke regels voor de aansluiting op het riool en voor de afvoer van hemelwater. De gemeente kan dus aanvullende eisen stellen die verder gaan dan de berekening in deze calculator. Vraag bij de gemeente na welke regels voor de locatie gelden, voordat het ontwerp wordt vastgelegd.

Wanneer deze calculator niet geschikt is

De calculator rekent op lengte en geeft geen hydraulische controle. Voor platte daken met inwendige afvoer, voor daken met een groot dakoppervlak per afvoer, en voor terreinen met een hoge grondwaterstand is een specialist nodig. De calculator geeft ook geen advies over de bevestiging van de goot aan de gevel of over de draagkracht van de dakrand. Die punten vallen buiten deze berekening en vragen om een installateur of constructeur.

De uitkomst is bovendien een indicatie voor de bestelling. Afwijkende maten op de bouwplaats, een ander profiel dan het gekozen standaardprofiel of een gevel die afwijkt van het ontwerp veranderen de hoeveelheid materiaal. Controleer de maten op de bouwplaats voordat de bestelling wordt geplaatst.