Hoeveel dakramen zijn nodig voor een ruimte?

Hoe de berekening werkt

Hoe het aantal benodigde dakramen wordt berekend

Dakramen maken het mogelijk om ruimten te verlichten die geen directe toegang hebben tot verticale ramen in de buitengevel. Dat geldt voor zolders die zijn omgebouwd tot slaapkamer of werkkamer, kamers in de dakschuin, badkamers en toiletten zonder raam en gangen zonder daglicht. Ook in noordgerichte ruimten kan een dakraam het verschil maken, omdat de oriëntatie van de gevel daar weinig zonlicht oplevert.

De berekening is in de kern eenvoudig. Eerst wordt bepaald hoeveel glasoppervlak de ruimte nodig heeft. Daarna wordt bepaald hoeveel glasoppervlak één dakraam levert. Het quotiënt van die twee waarden, naar boven afgerond, is het aantal dakramen.

De rekenmethode

De formule berekent het benodigde glasoppervlak als de vloeroppervlakte maal de daglichtratio, gedeeld door 100. Het glasoppervlak per dakraam is de buitenbreedte maal de buitenhoogte, beide in meter, maal de glasfactor, gedeeld door 100. Het quotiënt van de twee waarden wordt naar boven afgerond op een geheel getal. De afronding naar boven is noodzakelijk, omdat een half dakraam niet bestaat en een tekort aan glas de daglichtratio onder het doel laat zakken.

De calculator rekent per ruimte. De ingevoerde oppervlakte is de vloeroppervlakte van de ruimte die met daglicht wordt verlicht. Lichtopeningen in aangrenzende ruimten worden niet meegeteld.

De daglichtratio als uitgangspunt

De daglichtratio is het percentage van de vloeroppervlakte dat als glasoppervlak in de ruimte aanwezig moet zijn. In de calculator is de standaardwaarde 10%. De eisen voor daglichttoetreding van verblijfsruimten staan in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), dat te raadplegen is op wetten.overheid.nl. Welke eis precies geldt, hangt af van het type ruimte en de inrichting van het gebouw, en de gemeente kan aanvullende eisen stellen in de bouwverordening. Controleer dit voordat de uitkomst als uitgangspunt voor een ontwerp of een vergunningaanvraag wordt gebruikt.

De lichtopbrengst van een dakraam hangt af van de oriëntatie van het dakvlak, de hellingshoek en de lichtdoorlatendheid van het glas. Daarom is de daglichtratio een rekenkundig uitgangspunt en geen garantie voor voldoende licht. Voor een werkkamer, een studeerkamer of een leeshoek is een hogere ratio zinvol, zodat de verlichting ook op een donkere dag voldoende blijft. De exacte waarde hangt af van hoe de ruimte wordt gebruikt en van de oriëntatie van het dak.

Het glasoppervlak en de glasfactor

Een dakraam bestaat uit een kozijn van aluminium of hout en een glasvlak. Het kozijn is de buitenste rand die het glas draagt en vastzet. De buitenafmetingen van het product zijn daardoor altijd groter dan het glas dat licht doorlaat. Een dakraam van 78 × 118 cm heeft een buitenoppervlak van ongeveer 0,92 m², maar het glasvlak is kleiner. Met een glasfactor van 87% komt het effectieve glasoppervlak uit op ongeveer 0,80 m².

De glasfactor is de verhouding tussen het glasoppervlak en het buitenoppervlak van het kozijn, uitgedrukt in procenten. De waarde staat in de technische fiche van het model. Omdat die per model verschilt, is het verstandig de waarde van het gekozen model te gebruiken. De standaardwaarde van 87% dient als rekenwaarde wanneer de fiche niet beschikbaar is.

Afmetingen van het dakraam

Dakramen zijn verkrijgbaar in verschillende standaardmaten. Kleine modellen van ongeveer 55 × 78 cm zijn geschikt voor badkamers en kleine kamers, terwijl grote exemplaren van ruim 94 × 160 cm veel licht toelaten in slaapkamers en werkkamers. Het aantal dakramen wordt altijd berekend met de buitenafmetingen van het kozijn. Die staan in de technische fiche, samen met de afmeting van het glasvlak en de glasfactor.

Hellingshoek en montage

Een dakraam is alleen geschikt voor een dakhelling die het gekozen model toelaat. De fabrikant geeft in de technische fiche aan welke hellingshoek en welke montage bij welk dakmateriaal horen. Voor een flauwe dakhelling kan de fabrikant een speciaal opstandkader leveren.

Daken met bitumen, metalen dakbedekking of een sandwichpaneel hebben vaak een eigen montageoplossing. Een model dat niet bij de hoek van het dak past, maakt de garantie op waterdichtheid van de fabrikant vaak ongeldig.

Vast of openbaar model

Een vast dakraam is goedkoper en geschikt wanneer het alleen om licht gaat. Een dakraam dat opent, handmatig of elektrisch, biedt daarnaast ventilatie. Dat is vooral nuttig in badkamers, keukens en andere ruimten zonder andere luchtafvoer. Bij een elektrisch model is een regensensor een praktische optie, omdat het dakraam dan automatisch sluit bij neerslag. Die functie is vooral zinvol wanneer het raam moeilijk bereikbaar is. De keuze tussen vast en openbaar heeft geen invloed op het berekende aantal, want dat volgt alleen uit de afmetingen en de daglichtratio.

Veelgemaakte fouten

De meest voorkomende fout is het verwarren van de buitenafmeting met het glasoppervlak. Met een buitenmaat van 78 × 118 cm lijkt elk dakraam 0,92 m² te leveren, maar het glas blijft kleiner. Wie de buitenmaat gebruikt, rekent het aantal dakramen te laag uit.

Een tweede fout is de plaatsing. Een dakraam dat te dicht bij de dakgoot zit, is lastig te monteren en beperkt de bruikbare ruimte onder het raam. De voorkeur gaat uit naar een plek in het midden van het dakvlak of iets boven het midden. Zo komt er veel licht in de kamer en is er minder kans op verblinding. Verblinding ontstaat vooral wanneer het dakraam recht boven een werkplek of een bed valt.

Een derde fout is de hellingshoek niet controleren. Een model dat niet past, levert problemen op bij de waterdichtheid, zoals hierboven beschreven.

Een vierde fout is het meetellen van lichtopeningen in andere ruimten. De calculator rekent per ruimte, en de daglichtratio geldt steeds voor de vloeroppervlakte van die ene ruimte.

Voorbeeldberekeningen

Een slaapkamer op zolder van 12 m² met een daglichtratio van 10% heeft 1,2 m² glas nodig. Met dakramen van 78 × 118 cm en een glasfactor van 87% levert één dakraam ongeveer 0,80 m² glas op. Dat geeft 1,2 gedeeld door 0,80, afgerond naar boven, twee dakramen. De werkelijke ratio komt dan op ongeveer 13%.

Een werkkamer van 15 m² met een gewenste ratio van 12% heeft 1,8 m² glas nodig. Dat vraagt om 2,25 dakramen, afgerond naar drie. Met drie dakramen komt de ratio op ongeveer 16%.

Een badkamer zonder raam van 4 m² met een ratio van 10% heeft 0,4 m² glas nodig. Eén dakraam van 55 × 78 cm levert ongeveer 0,37 m² glas, en dat is net onvoldoende. Er zijn dus twee dakramen nodig, wat een ratio van ongeveer 19% geeft.

Wanneer deze calculator niet geschikt is

De calculator geeft een geometrische schatting. Hij berekent het glasoppervlak en het aantal dakramen, niet de werkelijke lichtverdeling in de ruimte. Schaduw van omliggende gebouwen, bomen, de oriëntatie van het dak en de kleur van wanden en vloeren hebben invloed op hoe helder een ruimte wordt, en die factoren zitten niet in de berekening. Ook de warmteverliezen en zonnewinst via een dakraam vallen buiten deze calculator. Voor een ontwerp van de verlichting of een energieberekening is een gespecialiseerde berekening nodig.

Wanneer een vakman of adviseur nodig is

Het openen van een bestaand dakvlak voor een dakraam vraagt om vakwerk. De opening moet goed worden ingesneden, het dakraam moet op het dakvlak worden gemonteerd en de aansluiting op de waterdichting moet zorgvuldig worden uitgevoerd. Bij een pannendak is dit werk voor een ervaren dakdekker goed uitvoerbaar. Bij bitumen of een sandwichpaneel is de afdichting kritischer en is de keuze van de aansluiting nog belangrijker.

Wanneer de verbouwing een vergunning vereist, bijvoorbeeld omdat een zolder een nieuwe verblijfsfunctie krijgt of omdat het dakvlak verandert, is het verstandig een architect of bouwkundig adviseur in te schakelen. Hetzelfde geldt wanneer er twijfel bestaat over de draagkracht van de constructie, bijvoorbeeld bij het uitsnijden van een spant. Een constructeur kan dat vooraf beoordelen.