Dakhelling berekenen: procent, graden en lengte

Hoe de berekening werkt

Dakhelling: meten en waarom het ertoe doet

De dakhelling is de verhouding tussen het hoogteverschil van de druiplijn tot de nok en de horizontale afstand die het dakvlak op de plattegrond overspant. In de Nederlandse bouwpraktijk wordt die helling vaak uitgedrukt in procenten: een dak met 30 % helling stijgt 30 cm per meter horizontaal. In bouwtekeningen en bij de berekening van constructies komt ook de hoek in graden voor. Beide weergaven beschrijven dezelfde helling, alleen op een andere schaal.

De omrekening naar graden gebeurt met de arctangens. Een helling van 30 % komt overeen met een hoek van ongeveer 16,7°. Hoe steiler het dak, hoe sneller de hoek toeneemt: een helling van 100 % is precies 45°.

Minimale helling per type dakbedekking

De minimale helling is in de eerste plaats een kwestie van waterdichtheid en niet van uiterlijk. Elk dakbedekkingssysteem reageert anders op water dat tussen de elementen door dringt, op capillaire opzuiging en op de ophoping van sneeuw, bladeren en vuil. Bij een lage helling blijft water langer op de dakbedekking staan en neemt de kans toe dat het via overlappingen en aansluitingen onder de pannen terechtkomt.

Het minimum verschilt daarom per product. In de praktijk worden de volgende hoofdgroepen onderscheiden:

• Keramische golfpannen en Marseille-pannen: de fabrikant geeft de minimale helling op in de productfiche.
• Romaanse pannen en holle pannen: ook hier geldt de waarde uit de fiche van het specifieke product.
• Vlakke dakpannen: de minimale helling hangt af van het profiel en staat in de technische productinformatie.
• Gegolfde metalen platen: de minimale helling wordt door de leverancier opgegeven en moet worden gecontroleerd op de naadafdichting.

Gebruik de waarde uit de productfiche als uitgangspunt. De richtwaarden in deze calculator zijn bedoeld voor een eerste controle en vervangen de fiche niet. Ligt de berekende helling dicht bij het minimum, dan is het verstandig om de fabrikant of een bouwkundige om bevestiging te vragen.

Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) bevat de algemene bouwtechnische eisen voor bouwwerken in Nederland. De gekozen dakhelling en de opbouw van het dak worden in het ontwerp onderbouwd en maken deel uit van het technische dossier bij een omgevingsvergunning. Deze calculator vervangt die onderbouwing niet.

Hellingsfactor: de werkelijke oppervlakte

De hellingsfactor is het quotiënt van de werkelijke lengte van het dakvlak en de horizontale projectie. Volgens de stelling van Pythagoras is de factor gelijk aan de wortel uit 1 plus het kwadraat van de helling als decimaal getal. Bij een helling van 35 % is de factor dus ongeveer 1,06: het dakvlak is ongeveer 6 % groter dan de oppervlakte op de plattegrond. Bij 45 % loopt de factor op tot ongeveer 1,10.

Dit heeft directe gevolgen voor de materiaalberekening. Het aantal dakpannen per vierkante meter uit de productfiche geldt voor het hellende oppervlak, niet voor de plattegrond. Een woning met 80 m² op de plattegrond en een helling van 35 % heeft dus ongeveer 85 m² dakoppervlak om te bedekken. Wie de plattegrond als uitgangspunt neemt, bestelt te weinig dakpannen en onderdak.

Stap voor stap: een voorbeeld

Stel een horizontale projectie van 6 m en een dakhoogte van 2 m. De helling in procent is 2 / 6 × 100 = 33,3 %. De hoek is arctan(2 / 6) = 18,4°. De werkelijke lengte van het dakvlak is √(6² + 2²) = √40 = 6,32 m, en de hellingsfactor is 6,32 / 6 = 1,05. Controleer de uitkomst door de hoek terug om te rekenen naar een helling: tan(18,4°) komt weer uit op ongeveer 0,33. Vergelijk de helling van 33,3 % daarna met het minimum uit de productfiche van de gekozen dakbedekking, en let er bij een kleine marge op dat ook een geringe afwijking in de meting het resultaat kan verschuiven.

Hoe meet men de helling van een bestaand dak

Op de bouwplaats zijn twee methoden gebruikelijk. De eerste methode gebruikt een waterpas en een latje van 1 m. Leg het latje evenwijdig aan een spoor, stel het met de waterpas horizontaal af en meet de verticale afstand tussen het latje en het spoor aan het uiteinde. Als het latje precies 1 m horizontaal ligt, is die afstand in centimeters gelijk aan de helling in procent.

De tweede methode meet de dakhoogte en de horizontale projectie. Meet de verticale afstand van de druiplijn tot de nok en de horizontale afstand van de buitenmuur tot de nok. Deel de hoogte door de projectie en vermenigvuldig het resultaat met 100. Bij een zorgvuldige meting geven beide methoden hetzelfde resultaat.

Bij een bestaand dak is het zinvol de meting op meerdere plaatsen te herhalen, omdat zakkingen van de constructie de werkelijke helling kunnen beïnvloeden.

Veelgemaakte fouten

De meest voorkomende fout is de lengte van het dakvlak te gebruiken als horizontale projectie. De projectie is altijd de horizontale afstand op de plattegrond en is altijd kleiner dan de werkelijke lengte van het spoor. Wie de lengte invult, krijgt een berekende helling die lager uitvalt dan de werkelijke helling. Daardoor kan een dakbedekking worden gekozen die voor het werkelijke dak te flauw is.

Een tweede fout is de projectie te meten tot buiten het overstek. Het overstek van de goot steekt uit over de buitenmuur en hoort niet in de projectie. De juiste projectie loopt van het vlak van de buitenmuur tot de nok.

Een derde verwarring betreft procenten en graden. Een helling van 30 % is ongeveer 16,7°, maar een hoek van 30° is ongeveer 57,7 %. Wie de twee door elkaar haalt, krijgt een dak dat veel steiler of veel vlakker is dan bedoeld. Controleer daarom altijd de eenheid van de waarde uit de productfiche.

Tot slot is de afronding van belang. Een helling die net boven het minimum ligt, verschilt in de praktijk nauwelijks van een helling die er net onder zit. Rond bij twijfel naar de veilige kant af en kies de ruimere waarde uit de fiche.

Wanneer deze calculator niet volstaat

Voor een eenvoudig zadeldak met twee gelijke hellende vlakken die aan één nok samenkomen, geeft deze calculator alle benodigde waarden. Bij een L-vormig of T-vormig dak, bij daken met meerdere nokken en dakdalen (waar twee dakvlakken samenkomen en water afvoeren), en bij dakkapellen, schoorstenen, dakramen of een toegang tot het dak, moet de geometrie van het dak als geheel worden uitgewerkt. De keuze van de helling per dakvlak en de aansluitingen is dan beter door een architect of bouwkundig ingenieur te laten controleren.

Bij kustgebieden met veel wind en bij open, onbeschutte locaties is een controle van de constructie noodzakelijk. Die controle gaat verder dan de hellingberekening. Een constructeur toetst de dimensionering van sporen en gordingen en de verankering van het dak aan de windbelasting.

De calculator geeft ook geen oordeel over de dakbedekking zelf. Waterdichtheid, ventilatie, isolatie en brandveiligheid zijn belangrijke onderdelen van het dakontwerp, maar vallen buiten het bereik van een geometrische berekening.