Consolidatielening berekenen: maandlast en totale kosten

Hoe de berekening werkt

Consolidatielening: lagere maandlast, vaak hogere totale kosten?

Een consolidatielening betekent dat meerdere bestaande kredieten worden afgelost met één nieuw krediet. De nieuwe aanbieder betaalt de openstaande schulden in één keer en sluit een nieuw contract af voor het totaalbedrag. Dat contract heeft meestal een langere looptijd en, idealiter, een uniforme rente. Dat laatste is niet vanzelfsprekend, want de rente hangt af van de kredietwaardigheid van de aanvrager, het type krediet en de marktrente op het moment van de aanvraag.

Deze calculator beantwoordt twee vragen. Wat wordt de nieuwe maandlast? En wat kost de lening over de volledige looptijd? Beide vragen zijn nodig om een consolidatie eerlijk te beoordelen. Een lagere maandlast zegt niets over de totale kosten zolang het totaal niet is vergeleken met de huidige situatie.

Hoe de nieuwe maandlast wordt berekend

De berekening gebruikt de annuïteitenformule. Daarmee wordt een vaste maandlast bepaald die het kapitaal over een gekozen aantal termijnen volledig aflost. De formule luidt:

P = C × r / (1 − (1+r)^-n)

Hierin is P de maandlast, C het totaal te consolideren kapitaal, r de maandelijkse rentevoet en n het aantal termijnen in maanden. De maandelijkse rentevoet volgt uit de nominale rente (NR): r = NR / 1200. Die deling door 1200 is de combinatie van twaalf maanden per jaar en het omzetten van procenten naar een decimaal.

Het kenmerk van de annuïteit is dat de maandlast gelijk blijft, terwijl de samenstelling ervan verandert. In de eerste termijnen gaat een groter deel van het bedrag naar rente, omdat de openstaande schuld dan nog hoog is. In de laatste termijnen gaat het grootste deel naar aflossing. Wie de maandlast van een bestaand krediet vergelijkt met die van een consolidatielening, vergelijkt daarom twee leningen met ieder een eigen verloop.

Randgevallen in de formule

Drie situaties vragen om een aparte toelichting. Bij een rente van 0% is de noemer van de formule nul, omdat (1+r)^-n dan gelijk is aan 1. De grenswaarde van de formule is dan P = C / n en TTB = C: de maandlast is het kapitaal gedeeld door het aantal maanden, en er zijn geen rentekosten. Bij n = 0 is er geen termijn en kan de formule niet worden gebruikt, daarom moet de looptijd minimaal één maand zijn. Bij n = 1 wordt het kapitaal in één keer terugbetaald, met één maand rente: P = C × (1 + r). Een kapitaal C van nul of minder heeft geen zin, omdat er dan niets te consolideren valt; de uitkomst van de formule is in dat geval niet bruikbaar.

Waarom de maandlast daalt en de kosten vaak stijgen

Een consolidatielening verlaagt de maandlast vooral doordat de looptijd wordt verlengd. Dezelfde schuld wordt over meer maanden verdeeld. Dat is de kern van de ruil: de maandlast daalt, maar het aantal termijnen stijgt. De calculator berekent het totaal te betalen bedrag als TTB = P × n. Het verschil tussen dat bedrag en het kapitaal heet in de formule 'Totale kosten' (TTB − C), maar in deze calculator is dat verschil alleen de rente over de looptijd. Afsluitkosten en verplichte verzekeringen zitten daar niet in en komen er bovenop.

Wanneer de nieuwe rente niet duidelijk lager is dan de bestaande rentes, neemt het totaal bij een langere looptijd meestal toe, omdat de rente over een langere periode blijft lopen. De uitkomst hangt sterk af van de resterende looptijd van de bestaande kredieten. Die resterende looptijd wordt in deze calculator niet meegenomen; de vergelijking gaat uit van het nieuwe contract als geheel.

Wanneer consolidatie toch zinvol kan zijn

Er zijn situaties waarin een consolidatielening financieel verstandig is, ook als het totaal hoger uitvalt. Ten eerste wanneer de bestaande kredieten een hoge rente hebben, zoals een creditcardschuld, en de nieuwe nominale rente duidelijk lager ligt. De langere looptijd kan dan worden gecompenseerd door het lagere rentedeel.

Ten tweede wanneer de maandlasten te hoog zijn voor het inkomen. Een lagere maandlast kan dan voorkomen dat betalingsachterstanden ontstaan. Achterstanden leiden tot extra kosten en kunnen de kredietwaardigheid op de lange termijn schaden. Die afweging gaat dus niet alleen over het rekenkundige totaal, maar ook over het voorkomen van een ernstigere situatie.

Ten derde wanneer het beheer van meerdere kredieten zelf een last is. Eén betaling, één aanbieder en één einddatum verkleinen de kans op gemiste betalingen. Dit voordeel is niet in geld uit te drukken en telt daarom niet mee in de berekening.

Looptijd, regelgeving en JKP in Nederland

Consumentenkrediet is in Nederland wettelijk geregeld, onder meer in het Burgerlijk Wetboek, boek 7. De Autoriteit Financiële Markten (AFM) houdt toezicht op het gedrag van kredietaanbieders richting consumenten. De Nederlandsche Bank (DNB) houdt toezicht op de financiële soliditeit van banken. Beide instanties zijn publieke toezichthouders.

De maximale looptijd van een consolidatielening hangt af van de voorwaarden van de aanbieder en van de vorm van de lening. Die voorwaarden staan in de offerte en moeten worden gecontroleerd voordat het contract wordt ondertekend. Bij een variabele rente wordt vaak een referentietarief gebruikt, zoals Euribor. Deze calculator werkt met één vaste nominale rente. Bij een variabele rente verandert de maandlast in de tijd, en de uitkomst is dan alleen een momentopname.

Het JKP (jaarlijks kostenpercentage) moet in de kredietofferte worden vermeld. Die verplichting volgt uit de Europese consumentenkredietrichtlijn (Richtlijn 2008/48/EG), die in Nederland is verwerkt in het Burgerlijk Wetboek, boek 7. Het JKP omvat de rente en de kosten die aan het krediet zijn verbonden, zoals afsluitkosten. Het JKP is daarom de maatstaf om aanbiedingen onderling te vergelijken. Deze calculator berekent het JKP niet.

Veelgemaakte fouten

De eerste fout is beslissen op basis van de maandlast alleen. Een lagere maandlast gaat vaak samen met een langere looptijd en hogere totale kosten. De calculator toont daarom beide uitkomsten naast elkaar.

De tweede fout is consolideren van kredieten die binnenkort aflopen. Als twee van de drie kredieten bijna zijn afgelost, kan het verstandiger zijn de huidige betalingen door te laten lopen en later te consolideren, of alleen het krediet met de hoogste rente op te nemen. Zo wordt de looptijd van kredieten die bijna klaar zijn niet onnodig verlengd.

De derde fout is kosten buiten beschouwing laten. Afsluitkosten, verplichte verzekeringen en eventuele kosten bij vervroegde aflossing van de bestaande kredieten staan niet in de standaardformule. Ze horen wel bij het werkelijke totaal en moeten bij de aanbieder en de bestaande kredietverstrekkers worden nagevraagd voordat een besluit wordt genomen.

De vierde fout is een aanbieder kiezen op basis van de nominale rente alleen. Het JKP laat zien wat het krediet werkelijk kost. Twee aanbiedingen met dezelfde nominale rente kunnen door verschillende kosten een ander JKP hebben.

Beperkingen van deze berekening

De calculator gebruikt de standaard annuïteitenformule met een vaste rente. Ze houdt geen rekening met afsluitkosten, verzekeringen, boetes, variabele rentes of de exacte rekenmethode van de aanbieder. Het indicatieve totaal te betalen bedrag is daarom een eerste oriëntatie en geen definitief bedrag. Het exacte totaal moet altijd bij de aanbieder worden opgevraagd.

Wanneer een adviseur raadplegen

Bij overmatige schulden, betalingsachterstanden of een twijfelachtige kredietwaardigheid is advies belangrijk. Een geregistreerde kredietbemiddelaar of een onafhankelijk financieel adviseur kan de offertes beoordelen en de gevolgen op lange termijn in kaart brengen. Gemeenten bieden schuldhulpverlening aan inwoners die financieel in de problemen zijn. Die hulp kan worden ingeschakeld voordat een nieuw krediet wordt aangegaan.